Aleksander Melli (1971) is een Noorse auteur en vertaler met een Siciliaanse achtergrond. Hij debuteerde in 1990 met gedichten, maar maakte naam met burleske en fantastische novellen, verzameld in Tilfeldighetsmorderen (1993) en Syv historier (1999). Melli schrijft ook jeugdromans. Voor Barneregjeringen (2008) werd hij genomineerd voor de Kritikerpris en kreeg hij de Riksmålsforbundets litteraturpris in de categorie “kinder- en jeugdboeken. Dat boek werd in 2009 in het Nederlands vertaald als Het boek van Max Berg ***
Een wonderkind is de twaalfjarige Max Berg, die in Oslo woont samen met zijn vader Gunnar, zijn moeder Line en zijn oudere zus Therese, misschien niet, maar
Toen hij zes was, kende hij de namen van de belangrijkste staatslieden van de wereld en van de hoofdsteden waar zij zaten. Op zijn zevende wist hij waar er oorlog werd gevoerd en wanneer er in Brazilië, de VS en Kenia verkiezingen zouden zijn. Acht jaar oud wist hij wat WTO was en IPCC, IMF en UNITAF. Toen hij negen was, kon hij de Washington Post en The Guardian op internet lezen, met behulp van een woordenboek. (vertaling Kim Snoeijing en Lucy Pijttersen)
In 2006 wil de Noorse commerciële zender TV7 een heel bijzonder programma uitzenden, dat gebaseerd is op een format van Bob Håp. Twintig kinderen tussen 8 en 13 zullen gedropt worden op een eilandje in de Oslofjord, dat voor de gelegenheid tot “Fjernholmen” is omgedoopt:
geef ze een stel regels, een paar verrassende uitzonderingen, mag ik de popcorn, dank je wel, en kijk wat er gebeurt (vertaling Kim Snoeijing en Lucy Pijttersen)
Het doel is
om kinderen een politiek platform te geven (vertaling Kim Snoeijing en Lucy Pijttersen)
De twintig kinderen krijgen als opdracht politieke partijen te vormen die naar de gunst van het publiek (in casu 1000 leeftijdsgenoten die thuis een speciaal touchscreen hebben) moeten dingen. De partij die de meeste stemmen krijgt levert de premier. Om de week zijn er nieuwe verkiezingen.
Er worden zoals gewoonlijk korte impressies uitgezonden van zowel heftige als meer ontspannen gebeurtenissen, maar alles in een zeer kindvriendelijk en pedagogisch jasje verpakt (vertaling Kim Snoeijing en Lucy Pijttersen)
De kinderen worden niet helemaal aan hun lot overgelaten. Dr. Esmeralda Nellik zal als een soort “Big Brother” het gedrag van de kinderen monitoren. Wie zich slecht gedraagt negatieve punten geven. Wie er tien verzameld heeft, vliegt eruit.
Max en zijn vriend Egil zijn twee van de twintig geselecteerde kinderen. Op het eerste gezicht lijkt het een interessant project, maar vanaf het prille begin loopt alles grondig fout. Een van de kinderen bedreigt vanaf dag 1 anderen met de dood. Mauretto wint de eerste verkiezing met een wel heel populistische slogan:
Als ik premier wordt, koop ik een buslading van vijfduizend pizza’s die ik gratis aan de Kleine Kiezers laat uitdelen! (vertaling Kim Snoeijing en Lucy Pijttersen)
Een protestmars culmineert in zinloos geweld:
de muiters [waren] vooral bezig met de ongeschreven wetten te overtreden die ze vanaf hun vroegste jeugd hadden gevolgd (vertaling Kim Snoeijing en Lucy Pijttersen)
Barneregjeringen is een dystopie met als voornaamste boodschap: niet wie (zoals de Dugnadparti waartoe Max Berg behoort) het goed met de mensen voorheeft krijgt het vertrouwen, wel wie (zoals de opportunist Boris) de publieke opinie het best kan bespelen. Het is een thema dat een kleine vijftien jaar na de publicatie van Barneregjeringen nog niets van zijn actualiteit verloren heeft, wel integendeel:
Na zijn overwinning installeert Boris een schrikbewind dat aan de Romeinse keizer Nero doet denken: een heuse folterscène is daar de perfecte illustratie van.
De anonieme verteller (die zelf niet vies is van enige manipulatie) schuwt het didactische element duidelijk niet. Barnerergjeringen toont niet alleen dat democratie een broos ding is met een groepsdynamiek die gevaarlijke vormen kan aannemen. Andere “topics” zijn o.a. de klimaatverandering:
Als we nu niet allemaal iets doen – en we moeten natuurlijk met onszelf beginnen, met de landen die de grootste vervuilers zijn – zal dat overal verschrikkelijke gevolgen hebben. Vooral voor de mensen die het toch al moeilijk hebben. De economische gevolgen kunnen vergeleken worden met de kosten van twee wereldoorlogen én de beurskrach van 1930 samen. En dat zijn dan alleen nog maar de economische gevolgen. Als alles gewoon doorgaat zoals nu, zal de wereld grauwer, treuriger en gevaarlijker worden. (vertaling Kim Snoeijing en Lucy Pijttersen),
En verder nog de sociale onrechtvaardigheid, de armoede, de atoomdreiging en natuurlijk de voyeuristische, op sensatie beluste televisieprogramma’s met duizend camera’s die alles registreren.
In Noorwegen kwam Big Brother de eerste keer op het kleine scherm in 2001 op de zender TV Norge. De TV7 van Barneregjeringen is net als TV Norge een commerciële zender die het van reclameinkomsten moet hebben. Bob Håp, de man achter het oorspronkelijke concept is, mede door zijn onberekenbaar gedrag, een erg ambigue figuur
Bob had alleen maar goeds in de zin, dat bleek wel. Of hij ook, echt goed deed, was op dit moment een veel te moeilijke vraag (vertaling Kim Snoeijing en Lucy Pijttersen)
Barneregjeringen speelt zich af in een absurde wereld waar schijn en werkelijkheid het tegen elkaar opnemen. En hoe ongelooflijk het misschien ook moge klinken: dit soort tv-programma heeft echt bestaan. Vertalers Lucy Pijttersen en Kim Snoeijing (boekvertalers.nl 26.10.2009) verwijzen in dat verband naar “Boys and Girls alone” van de Britse zender Channel 4:
Melli’s Barneregjeringen is een ambitieus project dat zich presenteert als een 14+ jeugdroman – hoewel niet iedereen met die omschrijving akkoord gaat:
The claim that Barneregjeringen (The children’s government) is for “young people” doesn’t ring true. It is a fanciful story involving teenagers and children, yes–but also an intensely verbal and argumentative discourse on current affairs and morality, by turns sober and silly, funny and frightening. The characters reflect adult preoccupations and emotions, although they are, strictly speaking, kids (Anna Paterson, World Literature Today 83/4 2009)
Het boek stelt in elk geval hoge eisen aan jonge lezers. Esmeralda’s potjeslatijn zal wel irrelevant zijn voor jongere (en heel wat oudere) lezers. Daarbij komt nog dat het boek noodzakelijkerwijs nauw aansluit bij de tijd waarin het gepubliceerd werd en dat betekent onvermijdelijk dat heel wat van de verwijzingen nu voor velen nietszeggend zijn geworden: Rompano Prodi ,Totti en ga zo maar door…
Verder is Barneregjeringen wel erg lang voor een jeugdboek:
de 600 bladzijden lange mastodont zou gebaat zijn met een ingekorte versie.. Niet alleen literair, maar ook omdat de lengte wellicht een aantal van de jonge lezers tot wie het boek zich richt, uitsluit (Cathrine Krøger, Dagbladet 30.07.2008)
En dus bestaat de kans dat we hier een boek hebben
dat weinigen misschien zullen (uit)lezen, maar waarover nog vaak gepraat zal worden. (Vanessa Joosen, Leeswelp 31.12.2010)
Daarbij komt nog dat het laatste deel van Barneregjering (wat er met Max gebeurt na zijn passage op het eiland) weinig toevoegt aan het verhaal, of het zou moeten zijn dat iedereen hoe dan ook bespied wordt.
Aleksander Melli, Het boek van Max Berg, vertaald door Lucy Pijttersen en Kim Snoeijing,
Tielt (Lannoo), 2009 ISBN 978-90-209-8416-3
Terug naar Home
Noorse auteurs in vertaling 