Oliver Lovrenski

Oliver Lovrenski (2003) groeide op in Oslo als zoon van de Noorse auteur Håvard Rem en een Kroatische moeder. Hij debuteerde op 19-jarige leeftijd met de autobiografische roman Da vi var yngre.

Om maar met de deur in huis te vallen:= Oliver Lovrenski’s Da vi var yngre **^½ (2023) (Nederlandse vertaling: Toen we nog jong waren (2025)) is niet bepaald gemakkelijke lectuur. De oorzaak daarvoor is de taal die Lovrenski gebruikt: hij schrijft geen “gewoon” Noors, maar iets wat vaak met de term “kebabnorsk” aangeduid wordt, een term die verwijst naar een Noors multietnolect:

A multiethnolect is a language variety, typically formed in youth communities in working class, immigrant neighborhoods of urban areas, that contains influences from a variety of different languages. Unlike an ethnolect, which associates one language variety with one particular ethnic group, speakers of a multiethnolect often come from varied ethnic backgrounds, and their language usage can be more closely attributed to the neighborhood in which they live than their nationality or that of their parents.  (en.wikipedia.org)

Kebabnoors verwijst naar een Noors multietnolekt dat gekenmerkt wordt door het gebruik van leenwoorden uit talen die oorspronkelijk gesproken werden door niet-westerse immigranten in Noorwegen. Het fenomeen werd voor het eerst benoemd in de jaren 90 van de vorige eeuw en heeft betrekking op het Oost-Oslose immigrantenjongerenmilieu.

Kebabnoors bevat woorden en begrippen uit niet-Westerse talen zoals Turks, Koerdisch, Arabisch, Pashto, Somalisch, Perzisch, Urdu, Punjabi, Tamil, Spaans en de Balkantalen. Typisch is bijvoorbeeld dat gerechten hun oorspronkelijke naam behouden. (De Engelse Wikipedia heeft een uitgebreid artikel over Kebabnoors).

Er bestaat trouwens een woordenboek Kebabnoors van de hand van Andreas Østby (Gyldendal, 2005): het is ingedeeld in hoofdstukken die ieder een bepaald woordenschatgebied behandelen; in elk hoofdstuk zijn de woorden dan alfabetisch gerangschikt.

Dat dit soort Noors ook niet altijd gemakkelijk is voor de doorsnee Noor, blijkt ook uit het feit dat Lovrenski achteraan in zijn roman zelf voor een verklarende woordenlijst heeft gezorgd.

Ook op de website van fabel.no, waar de luisterboekversie van Da vi var yngre gedownload kan worden, staat een uitgebreide lijst:

Die lijst begint zo:

Ter illustratie de eerste regels van Da vi var yngre:

i dag jeg skjønte hvorfor mennesker kriger over dummeste tinga, alt starta da vi ble sultne, så aight, vi drar og fanger no munch, men hva liksom? til vanlig det går bra for vi bare spiser kebab, deler pizza, men nå som man har ordna flus, muligheter åpner seg du veit, more money more problems så basically den lille spørsmålet hva vi skal spise, ble til verdens største beefen om hvems hjemland er best, for først arjan sa han vil ha indisk, men marco bare, nei, bariis iyo moos, og da jeg måtte riste på hodet, jeg sa, gutta glem det, i dag er det kroatisk, og så bynte krigen med orda midt i gunerius

De Nederlandse vertaling van Wouter De Jong dan maar? Die leest natuurlijk wel wat vlotter, maar ook hier zorgt Lovrenski’s slang voor problemen, en de “oplossing” is, net zoals in de Noorse uitgave, een verklarende woordenlijst achteraan. Erg handig is het niet: je moet voortdurend van de tekst naar de woordenlijst en weer terug – een inlegvel zou handiger geweest zijn. Een kopietje maken dan maar?

En eerlijk: voor mij lost de woordenlijst niet alles op. Ik heb er geen enkele moeite mee om een “alternatieve” lijst van “onbegrijpelijke” woorden samen te stellen. Een kleine selectie:

burn, blok en shank, disbattle, judasshot, ksalol, candyflip, injera, kiwi (duidelijk niet het fruit), maja, oxy, pipa, qaxwa, skot skot, tikkies, wollah

Er staan op het internet wel een straatwoordenboek en een Woordenboek van Populair Taalgebruik en en je kunt op het net ook gewoon een woord in het zoekvak intikken (“oxy” blijkt een afkorting te zijn voor “oxycodon”, een zeer sterke, morfineachtige pijnstiller) maar handig is anders.

Merkwaardig genoeg staat er ook een oer-Noors woord in de lijst die bij de roman hoort: “lefse”!
 Gelukkig zijn er ook heel eenvoudig te begrijpen passages:

vechten is als geneukt worden, de eerste keer moet zijn met iemand die je vertrouwt (vertaling Wouter De Jong)

Als er één woord is dat je na verloop van tijd niet meer hoeft op te zoeken, is het wel “fissa”. Het betekent “feest”, en er wordt in Da vi var yngre heel wat “afgefissat”, het zijn trouwens geen gewone feestjes ma    ar regelrechte drugsparty’s. En op een messengevecht min of meer wordt er ook niet gekeken. Stevige kost dus.

De verteller van dienst in Da vi var yngre is adolescent Ivor (van Kroatische komaf).In korte fragmenten brengt hij “verslag” uit over het leven dat hij en zijn drie kompanen (Arjan, Marco en Jonas met respectievelijk Indische, Somalische en Noorse roots) leiden.

Ivor was ooit een veelbelovende jonge kerel die ervan droomde om advocaat te worden, maar die zich na verloop van tijd (en onder invloed van het weinig kansrijke milieu waarin hij vertoeft) met drugshandel bezig begint te houden. Intelligent is hij alleszins: dat blijkt bijvoorbeeld uit de verrassende titels die hij boven zijn korte stukjes zet.

Een korte promotekst beschreef Da vi vare yngre als

Een verhaal over vriendschap, verdriet, verslaving en overleven in het Oslo van vandaag. Een zeldzame inkijk in een ruig milieu, en een intense en rauwe roman over opgroeien verteld met warmte en humor.

Het boek was een enorme hype in Noorwegen – de uit het Noors vertaalde minicitaten uit recensies die op het achterplat van de Nederlandse vertaling te vinden zijn, illustreren dat overtuigend:

Knut Hoem (nrk.no, 27.09.2023) noemde Lovrenski “de literaire debutant van het jaar.”

Veel van het effect in Da vi var yngre heeft met taal te maken: een soort Kroatisch-Somalisch-Noorse vuurwerk. (…) Als een soort Ivar Aasen op speed verzamelt Oliver Lovrenski straattaalwoorden en stropt ze in zijn literaire knapzak. Dan strooit hij ze uit over tekstfragmenten die precies lang genoeg zijn om de aandacht van de TikTokgeneratie vast te houden.

Ook Oda Faremo Lindholm  (VG, 27.09.2023) werd getroffen door Lovrenski’s taalgebruik:

De taal van Da vi var yngre is chaotisch, direct, ongepolijst en vooral heel effectief (…) Hoofdletters en punten gebruikt hij niet.

Ook voor Morten Ståle Nilsen (bok365.no, 27.09.2023) was het

in de eerste plaats de manier waarop het verhaal verteld wordt die het boek zo uniek maakt (…) Lovrenski brengt zijn relaas (…) via een verbale gedachtestroom die het verhaal een rauwe directheid geeft, van uit zijn mond recht in je oor zonder een filter ertussen (…) de stijl is hectisch en past helemaal bij de levens die beschreven worden, maar is eerder hypnotiserend dan vermoeiend (…) Da vi var yngre verheelt niet dat het leuk en avontuurlijk kan zijn als je jong bent, een wild leven leidt, gevreesd wordt en er naar je opgekeken wordt door de rest van de straat. De vier jongeren weten maar al te goed dat hun onderlinge vriendschap dat hun onderlinge noodzakelijk is om te overleven. Ivor en Marco zijn daarenboven intelligent genoeg om te beseffen dat daar een eind aan moet komen als ze uiteindelijk willen overleven.

Verwaarlozing, geweld en uitzichtloosheid zijn de norm. Er wordt bijvoorbeeld niet gesproken over herinneringen, maar over trauma’s en wanneer een van de moeders uitgerekend op eerste kerstdag een overdosis neemt, schrik je daar als lezer niet eens van.

Maar Lovrenski maakt op drie vlakken duidelijk het verschil met gelijkaardige verhalen over moeilijke jeugdjaren: de vindingrijke taal, de humor en de onsentimentele vorm van tederheid als tegengewicht voor de ruwe realiteit.

schreef Maarten De Rijk (www.tzum.info, 28.01.2025)

Een keihard portret, maar wel met grote poëtische kracht.

vond thrillerspecialist John Vervoort (Het Nieuwsblad, 01.02.2025)

Onder al dat verbaal geraas en de stoerdoenerij zit echter veel eenzaamheid en angst en vooral een verlangen om de neerwaartse spiraal te doorbreken. “Ik verdrink alleen maar”, roept Ivor uit. Lovrenski’s succesvolle debuut is meedogenloos en onthullend, beenhard maar vaak ook grappig en heeft tegelijk een grote poëtische kracht.

Nog een uitgebreide Nederlandstalige recensie vind je hier.

Zelf zei Lovrenski over Da vi var yngre:

Het boek beschrijft hoe jongeren Oslo de dag van vandaag ervaren Zij zijn het onderwerp van het boek, en ik hoopte dat jongeren het zouden oppakken en lezen. En dat hebben ze gedaan. Wie nog nooit een boek gelezen heeft, heeft ontdekt dat lezen fijn is, en dat maakt me erg trots (…) Het is een authentiek verhaal voor jongeren in Oslo. Eerder een beschrijving van de Oslose realiteit dan een portret van mezelf (…) Het maakt een groep mensen zichtbaar die anders alleen in de krantenkoppen bestaan. Je leest over deze mensen, en ze doen een hoop dingen waarvan je denkt dat je ze zelf nooit zou doen, maar er zit een kwetsbaarheid in. (Aftenposten, 16.11.2023)

Lovrenski’s boek werd bekroond met de Bokhandlerprisen, Aschehougs debutantpris en Oslo bys kunstnerpris. Hij werd tevens genomineerd voor de Bragepris, Tarjei Vesaas’ debutantpris en de Lytternes litteraturpris.

De roman is ondertussen door Det norske teatret ook al voor het toneel bewerkt:

Ik ben waarschijnlijk al te oud om het boek echt te kunnen appreciëren…

Oliver Lovrenski, Toen we nog jong waren, vertaald door Wouter De Jong, Zaandam (Uitgeverij Oevers), 2025   ISBN 978-94- 3367-20-3

Terug naar startpagina.